فصل اول:

1-کدامیک از تعاریف تاریخ را ترجیح می دهید،چرا؟

 با در نظر گرفتن عناصر اصلی تاریخ یعنی انسان ، از یک سو و زمان و مکان از سوی دیگر ، می توان گفت : تاریخ مجموعه ای ازاطلاعات درباره تاثیروتاثر انسان است وبه طوردیگر،اموری چون هدایت، گمراهی، سازندگی ، ویران گری ،رفتارهای عادلانه و ستمگرانه اش را شامل می شود.شهید مطهری تاریخ را یکی از منابع معرفت انسانی دانسته و آن را به دوبخش نقلی (علم به وقایع  و حوادث سپری شده وآگاهی از اوضاع واحوال گذشتگان) و علمی(مطالعه و بررسی و تحلیل وقایع گذشته و استنباط قواعد وسنت های حاکم بر زندگی گذشتگان ) تقسیم می کند.زیرا تعریفی قابل قبول است که جامع(کامل) و مانع (مانع دخول اغیار) باشد.

2-آیا تاریخ از اعتبار علمی برخوردار است،چرا؟

 بله. به دلیل اینکه وجود تاریخ ، به عنوان مجموعه ای از معارف برخوردار  از روش موضوع و نظم وانسجام غیر قابل تردید است؛ بیشترمحققان،نگاهی به شناسنامه تمدن های واقع بینانه نمی دانند،زیرا اولا ماهیت برخی از وقایع به گونه ای است که امکان تحریف و دروغ در آنها راه ندارد؛ و ثانیا نمی شودهمه افراد بشر را به سود جویی و دروغ پردازی در ثبت ونقل وقایع متهم کرد. افزون بر این، محقق می تواند با توجه به شاخص هایی که برای مطاله تاریخ وجود دارددرستی یا نادرستی بسیاری ازنقل ها و تحلیل ها را دریابد.اما ازآنجا که اثبات دانش(science) بودن تاریخ به آسانی میسر نیست، گروهی به تاریخ و داده های آن بدبین و بی اعتمادند.

 3-محور های اصلی فلسفه تاریخ از منظر قرآن چیست؟

 این حقیقت  که صحنه  تاریخ، چون دیگر صحنه های جهان  بوسیله قوانین و سنن حاکم بر آنها  آباد و سرسبز است، در قرآن کریم به روشنی بیان شده است و این اندیشه  قرآنی ، در پاره ای تز آیات به  صورت تئوری کلی آمده است.در برخی آیات در قالب مصادیق  و نمونه ها ودر برخی به صورت تئوری وآمیخته با مصداق خارجی بیان شده است مانند:آیاتی که ازمرگ وزندگی جوامع ، فراگیر بودن کیفر این جهان و نابودی جامعه ها و امتها براثر طرد پیامبران پرده بر می دارد، طرز تفکرکلی یعنی نظریه قانون مندی را مطرح می کند. فراز هایی از آیات که درباره سنت های ملل پیشین و استسناء پذیری آن ، پیوند زیر بناها و در بنا ها  ارتباط  اجرای اوامر الهی و فراوانی برکات و تولید سخن می گوید، سنت های تاریخ را در قالب مصداق بیان می کند.

دسته ای دیگر از آیات ، به منظور بیدار سازی و تربیت انسان ، علیه نظریه تصادفی دانستن وقایع تاریخی و نیز قضا و قدری بودن آن موضوع می گیرد و انسان را تشویق می کند تا با گردش در جهان و مطالعه سرگذشت ملت ها راز سعادت و انحطاط را کشف و ساز و کار حرکت به سوی آینده را خردمندانه تدبیر و تنظیم کند.

4-آیا حکم فرمایی سنت های الهی به معنای جبر تاریخی است؟چرا؟

خیر، زیرا دسته ای از آیات به منظور بیدارسازی و تربیت انسان ، علیه نظریه تصادفی دانستن وقایع تاریخی و نیز قضا و قدری بودن آن موضوع  می گیرد و انسان را تشویق می کند  تا  با  گردش در جهان و مطالعه سرگذشت  ملت ها راز سعادت و انحطاط را کشف و ساز و کار حرکت به  سوی  آینده را خردمندانه تدبیر وتنظیم کنند. پس حکم فرمایی سنت های  الهی به  معنای جبر تاریخ نیست زیرا در غیر این صورت مطالعه و تحقیق برای کشف راز سعادت و انحطاط و تنظیم ساز و کار حرکت به سوی  آینده کاری عبث و بیهوده بود.

  نظرات 30   ادامه مطلب